Naar nieuwe (flexibele) vormen van werk

DOSSIER LANGER WERKEN - Het gros van de werknemers kiest nog altijd voor een vast contract en een welomlijnde job. Nochtans smeekt de arbeidsmarkt om meer flexibiliteit en agility. Hoe kunnen we beide verzoenen?

Negen op de tien Belgen werken met een contract van onbepaalde duur. De klassieke vormen van flexibiliteit blijven in België relatief beperkt. Zo is amper 9% van alle banen in ons land een tijdelijke overeenkomst, een kwart van de jobs is deeltijds en in 14% van de gevallen gaat het om een zelfstandige job (*1). Zijn we zo flexibel als we beweren?

Nieuwe, creatieve vormen van flexibele samenwerking zijn niet altijd in te passen in de klassieke opvatting van een arbeidsovereenkomst of zelfstandigenstatuut. Denk maar aan interim-managers, multi-jobbers, ‘on demand/on call workers’ – in België trouwens nog verboden – , onafhankelijke contractors … In België nam het aandeel mensen met een tweede job toe van 3,8% in 2004 naar 4,4% in 2016. Twee op de drie bijverdieners werken als zelfstandige (*2). Ook de groep I-Pro’s - de zelfstandige professionals in bijvoorbeeld de IT-sector, opleiding, coaching - neemt hand over hand toe. Feit is dat de bestaande arbeidswetgeving nog te rigide is om de realiteit op de arbeidsmarkt op een wettelijke manier te vatten.

Werkstatuut, -inhoud en -voorwaarden

“De mate van supervisie en controle bepalen de nieuwe werkvormen” 

Prof. François Pichault - HEC Liège

Volgens professor François Pichault (Universiteit Luik) worden de nieuwe werkvormen gekenmerkt door twee belangrijke aspecten: de mate van supervisie en de mate van controle. De modellen evolueren enerzijds naar een gedeelde supervisie met derden (co-workers, onderaannemers) in plaats van ‘direct contracting’. Anderzijds verlegt de focus zich van een controle van de werkprocessen naar een evaluatie van de resultaten. Autonomie is het sleutelwoord bij flexibele werkovereenkomsten. Die autonomie uit zich in drie dimensies:

  1. Werkstatuut: welk wettelijk statuut kiest men? Welke sociale bescherming wordt hierbij geboden? Wie zijn de partners in de werkrelatie (meerdere klanten of economische afhankelijkheid van één klant)? Welke vrijheid heeft men in de werkomstandigheden (opleiding, verloning, werkplaats …).
  2. Werkinhoud: in hoeverre is de werkinhoud voorgeschreven, wordt de werklast en het werkritme bepaald? Hoe gebeurt de coördinatie?
  3. Werkvoorwaarden: welke mogelijkheden zijn er om competenties te ontwikkelen? Wat is het loonpakket? Hoe is de tijdsindeling?

Die drie dimensies worden gecombineerd tot nieuwe samenwerkingsvormen. Daarbij is het perfect mogelijk dat een werknemer inzake werkstatuut weinig autonomie heeft, maar tegelijkertijd erg vrij is op het vlak van werkinhoud. Of omgekeerd.

Twee voorbeelden(*3)

Vier wegen om jobs te personaliseren

Doctorandus Lien Vossaert (UGent) bestudeerde, onder begeleiding van prof. Frederik Anseel, enkele vormen van personaliseren (*4):

  1. I-deals zijn afspraken tussen de individuele werknemer en zijn werkgever over werk en arbeidsvoorwaarden. Belangrijke voorwaarde: beide partijen moeten er beter van worden, net zoals de rest van het team. Hier is het oppassen voor jaloezie. De I-deals moeten voor iedereen rechtvaardig aanvoelen.
  2. Bij jobcrafting probeert de werknemer zijn job meer betekenis te geven en meer aansluiting te krijgen bij wat hij graag doet. Hij past de opportuniteiten en de eisen van de job aan de eigen mogelijkheden aan. Het zorgt voor meer tevredenheid en engagement.
  3. Plaats- en tijdsonafhankelijk werken heeft vooral bij oudere werknemers een positief effect op de prestaties; bij jongeren op hun bevlogenheid.
  4. Bij de gepersonaliseerde loopbanen kijken werkgever en werknemer verder dan de huidige job. Men wil de loopbaan zelf proactief vorm geven met uitdagende opdrachten op het juiste moment in de loopbaan. Van belang is uiteraard dat de leidinggevende achter de aanpak staat, maar evenzeer dat de werknemer in staat is zijn job zelf te sturen. Bij dat laatste knelt vaak het schoentje. Mensen hebben niet de neiging om van de ene job naar de andere te hoppen, nog minder om over de bedrijfsmuren te kijken. De lokroep van zekerheid bindt hen al te vaak aan hun stoel.

Lees ook: Zorgt personaliseren van werk voor betere bedrijfsprestaties?

  • Van alle zelfstandigen in België is liefst 30% voor minstens driekwart van de inkomsten afhankelijk van zijn belangrijkste klant. In 2010 was dit nog 13%.
  • De voorbije jaren kregen werknemers steeds meer vrijheid om hun job en manier van werk zelf in te vullen. Zelfstandigen daarentegen zagen die autonomie net afnemen. (Relatief) strikte uren vormen het werkleven van twee derde van de werknemers en van 10% van de zelfstandigen.

Individuele aanpak dringt zich op

“Het werk personaliseren betekent werkinhoud, -voorwaarden en -processen tot op een zekere hoogte aanpassen aan de individuele medewerker”

Worden werknemers gelukkiger van de hang naar flexibiliteit? Dat is maar de vraag. We hebben nood aan flexibiliteit, aan autonomie maar evenzeer aan een individuele aanpak. De ‘one size fits all’-strategie werkt niet meer. Het mantra vandaag luidt: personaliseren. Dat betekent de werkinhoud, -voorwaarden en -processen tot op een zekere hoogte aanpassen op maat van de individuele medewerker. Het zou een duidelijke winwin realiseren. Een win voor de maatschappij aangezien meer mensen werken en ook langer werken. Een win voor de organisatie omdat het absenteïsme daalt, de klantgerichtheid toeneemt en de financiële resultaten verbeteren. En een win voor de medewerker, want een geëngageerde medewerker staat open voor verandering, is innovatief ingesteld en krijgt minder stress.

Met die kanttekening dat de randvoorwaarden goed moeten zitten, zo niet blijven de positieve resultaten uit. Het succes van die nieuwe vormen valt of staat met de cultuur van de organisatie, de strategie, de structuur, de vorm van leiderschap. En van het engagement en de samenstelling van het personeelsbestand.

Bronnen:

  • *4: Prof. Frederik Anseel, David Ducheyne, Frank Vander Sijpe en Lien Vossaert, ‘Personaliseren van werk. Mythes en feiten’, Acco, 2017, ISBN 9789463442244

Auteurs: Katleen Weytjens (WisKeys) & VBO. Deze tekst verscheen ook in VBO Reflect #16

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Langer werken: hoe worden we samen 100?'.
Publicatiedatum: 13/09/2018 - 06:13

Arbeidsmarkt & -beleid

15/11/18 - 06:25 VDAB promoot ‘géén ervaring’07/11/18 - 21:05 18% meer vacatures dan vorig jaar25/10/18 - 07:19 Combineren multi-jobbers jobs uit noodzaak of als uitdaging?24/10/18 - 21:09 t-groep wordt Agilitas Group24/10/18 - 21:08 House of Talents op overnamepad18/10/18 - 09:12 Pendelen: de hel of tijd om weg te dromen?11/10/18 - 07:10 VDAB zet extra digitale tools en artificiële intelligentie in10/10/18 - 17:46 ACV gaat lekker eten10/10/18 - 11:11 4 op 5 bedienden kregen minder dan 1% opslag04/10/18 - 07:24 Waarom zou je een vluchteling aanwerven?

HRM

15/11/18 - 06:59 De warrant, het overwegen waard15/11/18 - 06:59 3 op 4 beeldschermwerkers hebben wekelijks visuele klachten15/11/18 - 06:43 Bel&Bo: van harte welkom!13/11/18 - 14:46 Rekrutering: hoe verminder je gendervooroordelen?25/10/18 - 07:20 Hoe Mathieu Gijbels van elke medewerker een ‘voordenker’ maakt24/10/18 - 20:43 Mathieu Gijbels verkozen tot HR-ambassadeur 201818/10/18 - 06:13 Tips: Hoe ondersteun je cruciale fases van het onboardingproces?17/10/18 - 15:31 1 op 100 werknemers ervaart wekelijks ongewenst seksueel gedrag11/10/18 - 07:12 Hoe digitaal zijn werkzoekenden?04/10/18 - 07:00 Opslag, maar niet in loon

Leiderschap

08/11/18 - 07:30 GDPR naleven: geen onmogelijke opdracht08/11/18 - 07:20 Nomineer nu de CSR Professional of the Year 2018!07/11/18 - 16:35 Zelfsturende teams, zijn we er klaar voor?25/10/18 - 07:27 Een kompas, lichtbakens en de sherpa25/09/18 - 07:37 Vergroot je netwerk … in de fitness05/09/18 - 13:55 Hoe word je CEO?23/08/18 - 07:25 Je zal voortaan vegetariër zijn08/08/18 - 06:40 Vrouwen zijn klaar voor de top maar is de top klaar voor vrouwen?13/06/18 - 19:23 Persoonlijkheid leidinggevende mannen en vrouwen verschilt nauwelijks07/06/18 - 06:34 De feiten, niets dan de feiten

Juridisch

08/11/18 - 06:34 Kan je de functie van een werknemer zomaar veranderen?18/10/18 - 07:22 Bonus: Hoe kan je voordelig belonen voor collectief lager verzuim?04/10/18 - 07:56 Stap je over naar de concurrent? Opletten!20/09/18 - 06:46 Kosten eigen aan werkgever, hoe zit dat weer?06/09/18 - 06:20 Weg met de loonkloof!23/08/18 - 07:23 Te laat op het werk, dus geen loon?09/08/18 - 06:36 Was het vrije keuze of keuze onder dwang?26/07/18 - 06:31 Zorg dat aanneming geen verboden terbeschikkingstelling wordt12/07/18 - 06:14 Wat als je werknemer bedrijfsgeheimen doorvertelt?05/07/18 - 05:54 Flexibel ouderschapsverlof wordt mogelijk

Blog

20/06/18 - 19:06 Van oorlog om talent naar opportuniteit?13/06/18 - 16:19 6 tips om de thuiswerkplek succesvol te implementeren02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit26/03/18 - 10:23 Ken jij de vier Aziatische carrièreopties?06/03/18 - 06:50 Bescheidenheid siert ook een leider01/03/18 - 06:35 Ik heb het gehad met de files...20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril14/12/17 - 07:07 Pleidooi voor een gereduceerd werknemersstatuut

Jobhop

15/11/18 - 10:16 Jobhop: Jo Geirnaert15/11/18 - 10:10 Jobhop: Elli Van Overloop15/11/18 - 10:06 Jobhop: Tony Janssens15/11/18 - 10:02 Jobhop: Pieter Vleugels07/11/18 - 17:40 Jobhop: versterking voor Katena07/11/18 - 17:34 Jobhop: Erik Van den Branden07/11/18 - 17:33 Jobhop: Johan Ceulemans07/11/18 - 17:19 Jobhop: Pascal Van Loo24/10/18 - 22:43 Jobhop: Inke Daems24/10/18 - 22:36 Jobhop: Dagmar Janssens

Events

08/11/18 - 06:02 CSR Professional of the Year24/10/18 - 23:04 HRM Inspiration Day 2018 - WIN GRATIS INKOM!04/10/18 - 15:21 Iedereen coachee07/06/18 - 16:18 HR-GALA 2018, met voorprogramma MOBILITEIT11/04/18 - 08:44 Werkgeluk 202019/03/18 - 09:53 HR in de zorg: Is leren de geheime superkracht?20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.0

Dossiers

12/10/18 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?24/05/18 - 07:22 Recruitment analytics14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.021/02/18 - 16:26 CSR is een trend, geen hype07/12/17 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken01/06/17 - 06:18 Mini-dossier: duurzame loopbanen