Naar nieuwe (flexibele) vormen van werk

DOSSIER LANGER WERKEN - Het gros van de werknemers kiest nog altijd voor een vast contract en een welomlijnde job. Nochtans smeekt de arbeidsmarkt om meer flexibiliteit en agility. Hoe kunnen we beide verzoenen?

Negen op de tien Belgen werken met een contract van onbepaalde duur. De klassieke vormen van flexibiliteit blijven in België relatief beperkt. Zo is amper 9% van alle banen in ons land een tijdelijke overeenkomst, een kwart van de jobs is deeltijds en in 14% van de gevallen gaat het om een zelfstandige job (*1). Zijn we zo flexibel als we beweren?

Nieuwe, creatieve vormen van flexibele samenwerking zijn niet altijd in te passen in de klassieke opvatting van een arbeidsovereenkomst of zelfstandigenstatuut. Denk maar aan interim-managers, multi-jobbers, ‘on demand/on call workers’ – in België trouwens nog verboden – , onafhankelijke contractors … In België nam het aandeel mensen met een tweede job toe van 3,8% in 2004 naar 4,4% in 2016. Twee op de drie bijverdieners werken als zelfstandige (*2). Ook de groep I-Pro’s - de zelfstandige professionals in bijvoorbeeld de IT-sector, opleiding, coaching - neemt hand over hand toe. Feit is dat de bestaande arbeidswetgeving nog te rigide is om de realiteit op de arbeidsmarkt op een wettelijke manier te vatten.

Werkstatuut, -inhoud en -voorwaarden

“De mate van supervisie en controle bepalen de nieuwe werkvormen” 

Prof. François Pichault - HEC Liège

Volgens professor François Pichault (Universiteit Luik) worden de nieuwe werkvormen gekenmerkt door twee belangrijke aspecten: de mate van supervisie en de mate van controle. De modellen evolueren enerzijds naar een gedeelde supervisie met derden (co-workers, onderaannemers) in plaats van ‘direct contracting’. Anderzijds verlegt de focus zich van een controle van de werkprocessen naar een evaluatie van de resultaten. Autonomie is het sleutelwoord bij flexibele werkovereenkomsten. Die autonomie uit zich in drie dimensies:

  1. Werkstatuut: welk wettelijk statuut kiest men? Welke sociale bescherming wordt hierbij geboden? Wie zijn de partners in de werkrelatie (meerdere klanten of economische afhankelijkheid van één klant)? Welke vrijheid heeft men in de werkomstandigheden (opleiding, verloning, werkplaats …).
  2. Werkinhoud: in hoeverre is de werkinhoud voorgeschreven, wordt de werklast en het werkritme bepaald? Hoe gebeurt de coördinatie?
  3. Werkvoorwaarden: welke mogelijkheden zijn er om competenties te ontwikkelen? Wat is het loonpakket? Hoe is de tijdsindeling?

Die drie dimensies worden gecombineerd tot nieuwe samenwerkingsvormen. Daarbij is het perfect mogelijk dat een werknemer inzake werkstatuut weinig autonomie heeft, maar tegelijkertijd erg vrij is op het vlak van werkinhoud. Of omgekeerd.

Twee voorbeelden(*3)

Vier wegen om jobs te personaliseren

Doctorandus Lien Vossaert (UGent) bestudeerde, onder begeleiding van prof. Frederik Anseel, enkele vormen van personaliseren (*4):

  1. I-deals zijn afspraken tussen de individuele werknemer en zijn werkgever over werk en arbeidsvoorwaarden. Belangrijke voorwaarde: beide partijen moeten er beter van worden, net zoals de rest van het team. Hier is het oppassen voor jaloezie. De I-deals moeten voor iedereen rechtvaardig aanvoelen.
  2. Bij jobcrafting probeert de werknemer zijn job meer betekenis te geven en meer aansluiting te krijgen bij wat hij graag doet. Hij past de opportuniteiten en de eisen van de job aan de eigen mogelijkheden aan. Het zorgt voor meer tevredenheid en engagement.
  3. Plaats- en tijdsonafhankelijk werken heeft vooral bij oudere werknemers een positief effect op de prestaties; bij jongeren op hun bevlogenheid.
  4. Bij de gepersonaliseerde loopbanen kijken werkgever en werknemer verder dan de huidige job. Men wil de loopbaan zelf proactief vorm geven met uitdagende opdrachten op het juiste moment in de loopbaan. Van belang is uiteraard dat de leidinggevende achter de aanpak staat, maar evenzeer dat de werknemer in staat is zijn job zelf te sturen. Bij dat laatste knelt vaak het schoentje. Mensen hebben niet de neiging om van de ene job naar de andere te hoppen, nog minder om over de bedrijfsmuren te kijken. De lokroep van zekerheid bindt hen al te vaak aan hun stoel.

Lees ook: Zorgt personaliseren van werk voor betere bedrijfsprestaties?

  • Van alle zelfstandigen in België is liefst 30% voor minstens driekwart van de inkomsten afhankelijk van zijn belangrijkste klant. In 2010 was dit nog 13%.
  • De voorbije jaren kregen werknemers steeds meer vrijheid om hun job en manier van werk zelf in te vullen. Zelfstandigen daarentegen zagen die autonomie net afnemen. (Relatief) strikte uren vormen het werkleven van twee derde van de werknemers en van 10% van de zelfstandigen.

Individuele aanpak dringt zich op

“Het werk personaliseren betekent werkinhoud, -voorwaarden en -processen tot op een zekere hoogte aanpassen aan de individuele medewerker”

Worden werknemers gelukkiger van de hang naar flexibiliteit? Dat is maar de vraag. We hebben nood aan flexibiliteit, aan autonomie maar evenzeer aan een individuele aanpak. De ‘one size fits all’-strategie werkt niet meer. Het mantra vandaag luidt: personaliseren. Dat betekent de werkinhoud, -voorwaarden en -processen tot op een zekere hoogte aanpassen op maat van de individuele medewerker. Het zou een duidelijke winwin realiseren. Een win voor de maatschappij aangezien meer mensen werken en ook langer werken. Een win voor de organisatie omdat het absenteïsme daalt, de klantgerichtheid toeneemt en de financiële resultaten verbeteren. En een win voor de medewerker, want een geëngageerde medewerker staat open voor verandering, is innovatief ingesteld en krijgt minder stress.

Met die kanttekening dat de randvoorwaarden goed moeten zitten, zo niet blijven de positieve resultaten uit. Het succes van die nieuwe vormen valt of staat met de cultuur van de organisatie, de strategie, de structuur, de vorm van leiderschap. En van het engagement en de samenstelling van het personeelsbestand.

Bronnen:

  • *4: Prof. Frederik Anseel, David Ducheyne, Frank Vander Sijpe en Lien Vossaert, ‘Personaliseren van werk. Mythes en feiten’, Acco, 2017, ISBN 9789463442244

Auteurs: Katleen Weytjens (WisKeys) & VBO. Deze tekst verscheen ook in VBO Reflect #16

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Langer werken: hoe worden we samen 100?'.
Publicatiedatum: 13/09/2018 - 06:13

Arbeidsmarkt & -beleid

10/07/19 - 18:15 Jobstudenten willen vooral flexibel werk27/06/19 - 08:37 Fons Leroy: “Ja, de publiek-private samenwerking is echt geslaagd”27/06/19 - 08:25 Wat staat er nu op de agenda van Fons Leroy?27/06/19 - 07:59 Loonkloof gedicht bij studentenjobs19/06/19 - 18:48 Generatie Z noemt zichzelf ‘hardst werkende generatie’19/06/19 - 17:08 Zin om jongeren warm te maken voor STEM?05/06/19 - 17:18 Steeds minder schoolverlaters zijn werkzoekend05/06/19 - 16:34 Verborgen matches: welk beroep matcht met eventcoördinator?22/05/19 - 18:16 Vier op tien hebben een zittend werkleven22/05/19 - 17:15 Het wordt steeds makkelijker om over de grens te werken

HRM

11/07/19 - 06:45 Ouderschapsverlof: een maand zomervakantie met de kinderen04/07/19 - 06:28 Vrouwen betalen hogere prijs voor hun fouten20/06/19 - 07:15 2019: Talentmanagers en leerexperten zetten in op psychologische thema’s13/06/19 - 09:16 Al gedacht aan een vluchteling als nieuwe medewerker?13/06/19 - 07:24 1 op de 20 arbeidscontracten in 2018 is met ex-werknemer12/06/19 - 18:54 Fysieke klachten kosten werkgever jaarlijks 3159 euro per bediende06/06/19 - 06:49 Kies à la carte voordelen met een cafetariaplan22/05/19 - 16:45 We werken steeds langer16/05/19 - 08:38 Weinig aandacht voor EQ bij sollicitatie16/05/19 - 08:31 Ziekteverzuim onder de loep

Leiderschap

13/06/19 - 06:01 VUB-onderzoeker laat robots en mensen beter samenwerken02/05/19 - 08:10 Time = money? Niets van!02/05/19 - 06:58 BOEK: Trots!11/04/19 - 06:45 Mobiliteit: de ene provincie is de andere niet04/04/19 - 07:40 BOEK: Impact in actie04/04/19 - 06:43 Wat houdt jou tegen om duurzaam te ondernemen?14/03/19 - 06:24 Een nieuwe baas: mag het iets jonger zijn?22/02/19 - 15:44 Ann Claes (JBC) is CSR Professional of the Year 201821/02/19 - 07:06 BOEK: Dive at work31/01/19 - 07:57 CSR Professional of the Year 2018: wie van de drie?

Juridisch

04/07/19 - 07:16 Wat met de groepsverzekering bij ontslag?27/06/19 - 06:13 Na de deelfiets, de deelauto en de deelstep: nu ook de deelmedewerker?20/06/19 - 07:27 Wees niet te zuinig met verlof!06/06/19 - 06:53 Hoe kan je rsz-bijdragen op ecocheques vermijden?22/05/19 - 18:07 Randstad Werkpocket: sociaal- en arbeidsrecht in je virtuele broekzak09/05/19 - 06:44 Tip: regel huisarbeid en telewerk altijd formeel25/04/19 - 08:45 Hebben ook vaders ontslagbescherming bij verlof voor baby?11/04/19 - 07:20 Kan je na ziekte zomaar je job opnieuw opnemen?28/03/19 - 06:50 Groepsverzekeraar failliet. Wat nu?14/03/19 - 06:48 Opgelet met arbeidscontract met tijdslimiet

Blog

16/05/19 - 08:38 Wat bedrijven kunnen leren van Ajax02/05/19 - 06:24 Jobads en headhunters, maak plaats voor de eigen medewerker!11/04/19 - 06:46 Zijn genderquota dan toch nodig?28/02/19 - 06:54 Succes hebben én gelukkig zijn20/02/19 - 16:29 Ecologie zit ook in werksystemen06/02/19 - 06:36 Roderen op 35 en pieken op 55 jaar20/12/18 - 06:09 De Profit van focus op People20/06/18 - 19:06 Van oorlog om talent naar opportuniteit?13/06/18 - 16:19 6 tips om de thuiswerkplek succesvol te implementeren02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit

Jobhop

11/07/19 - 07:36 Jobhop: Dirk Stienaers11/07/19 - 06:42 Jobhop: Veronique Pirijns10/07/19 - 17:11 Jobhop: Henri Batra03/07/19 - 19:10 Jobhop: Thomas Pollet03/07/19 - 19:06 Jobhop: Katrien Smolders03/07/19 - 19:00 Jobhop: Vincent De Meerleer27/06/19 - 10:27 Jobhop: Liesbeth Vuylsteke27/06/19 - 10:25 Jobhop: Natalie Moriau27/06/19 - 10:19 Jobhop: Lien Elet27/06/19 - 10:16 Jobhop: William De Plecker

Events

05/06/19 - 12:31 COME IN Award05/06/19 - 12:05 Trainingsprogramma 'HR voor vluchtelingen'22/05/19 - 16:13 Trainingsprogramma 'HR voor vluchtelingen' (gratis)23/04/19 - 21:58 HR innov & tech Day16/04/19 - 21:03 Congres HR in de Zorg 201920/03/19 - 10:51 HRPro.be Digital Day05/02/19 - 16:53 HR Gala 201921/01/19 - 00:03 Creatief met talent in tijden van arbeidskrapte08/11/18 - 06:02 CSR Professional of the Year 201824/10/18 - 23:04 HRM Inspiration Day 2018 - WIN GRATIS INKOM!

Dossiers

20/03/19 - 22:15 DOSSIER Creatief met talent in tijden van arbeidskrapte07/03/19 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld21/02/19 - 16:26 CSR is een trend, geen hype12/02/19 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk06/12/18 - 08:32 Dossier Matching & rematching06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?24/05/18 - 07:22 Recruitment analytics14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.006/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten