Arbeidsmarkt 2018: de toestand is ernstig maar niet hopeloos

DOSSIER RECRUITMENT ANALYTICS - De verzuchting dat het alsmaar moeilijker wordt om geschikte medewerkers aan te werven, klinkt steeds luider en vaker. Professor Luc Sels schetst via een analyse van de Vlaamse arbeidsmarkt hoe dat komt en nuanceert: de krapte geldt niet in alle sectoren en voor alle functies.

Krapte is het kernwoord op de huidige Vlaamse arbeidsmarkt (zie overzichtsfiguur). Dat toont prof. Luc Sels, rector aan de KU Leuven, onmiddellijk aan met enkele confronterende cijfers van Steunpunt Werk.

Overzicht uitdagingen Vlaamse arbeidsmarktEr is krapte, enerzijds omdat de economie gestadig groeit en het aantal vacatures aandikt. Anderzijds omdat de bevolking op arbeidsleeftijd afneemt en de vervangingsgraad aandikt.

Een factor die de druk verder opdrijft zijn de jongeren die langer studeren en pas op latere leeftijd op zoek gaan naar werk. Het verklaart deels de grotere groep niet-beroepsactieven.

In cijfers uitgedrukt: de economische afhankelijkheidsratio  of het aantal niet-werkenden (kinderen, ouderen, zieken,…) ten opzichte van het aantal werkenden bedroeg 136 in 2016: 100 werkenden zorgden voor 136 niet-werkenden. Tegen 2025 zal de verhouding oplopen tot 154 op 100 als men geen rekening houdt met de loopbaanmaatregelen van de regeringen Di Rupo en Michel. Zelfs als men deze maatregelen ten volle benut neemt de afhankelijkheidsratio schrikbarend toe tot 144.

“De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Rector Luc Sels (KU Leuven)

De ene krapte is de andere niet

Nog een cijfer om over na te denken: de VDAB telt, in het algemeen, amper 5,53 niet-werkende werkzoekenden per openstaande VDAB-vacature (maart 2018). Dat is erg weinig. In 2015 waren er nog 9,3 werklozen per vacature. Achter dit cijfer schuilen grote verschillen naar regio, sector en functie. De provincies evolueren echter naar elkaar toe. Limburg bijvoorbeeld keek in 2014 nog naar een verhouding van 16 werklozen per vacature, nu komt dit met 7 werklozen dicht in de buurt van het Vlaamse gemiddelde.

Prof. Luc Sels geeft ook een voorbeeld uit de zorgsector om  de grote verschillen aan te geven. Wie daar op zoek gaat naar een hoofdverpleegkundige krijgt het moeilijk. Er is amper 1 (niet-werkende) kandidaat per vijf openstaande functies. Voor de functie van polyvalente medewerker zorg daarentegen staan er 81 werklozen klaar per vacature!

Oudere werknemers

De komende jaren zullen nog heel wat oudere werknemers de arbeidsmarkt verlaten, wat de druk verder opdrijft. In de sector van de gezondheidszorg en de maatschappelijke diensten zijn nu erg veel oudere werknemers aan de slag. Tegelijkertijd is dit een sector in groei, steeds op zoek naar extra arbeidskrachten. De sector van de overige marktdiensten kent dan wel minder 55-plussers onder zijn medewerkers, de tewerkstellingsgroei wordt voor de komende jaren behoorlijk hoog geacht. Zelfs sectoren waar de groei beperkt zal blijven de komende jaren, voelen toch druk omwille van de hoge vervangingsgraad.

Heil uit het buitenland?

Als rector van de Leuvense universiteit staat Luc Sels nog even stil bij de instroom van buitenlands talent. Hij geeft het voorbeeld van de eigen instelling. De KU Leuven telt ruim 56.000 studenten, waarvan een 9000 internationale studenten (toplanden: Nederland en China). België kan hier als land van ‘profiteren’ op drie voorwaarden:

  1. de kwaliteit van de inkomende studenten is voldoende hoog is,
  2. Er is een positief migratiesaldo is (dus meer buitenlandse studenten naar België, dan Belgische studenten naar het buitenland)
  3. Een hoge blijfkans en kans op nuttige tewerkstelling. “Nederland scoort hierop veel beter dan België. Er is nog werk aan de winkel.”

Hoe lossen we dit op?

Door meer mensen aan de slag te krijgen, bijvoorbeeld. De werkzaamheidsgraad is een zeer goede indicator van de gezondheidstoestand van de arbeidsmarkt. Vlaanderen telt een werkzaamheidsgraad van 72% (2016), wat vrij goed is. Dit aandeel blijft redelijk stabiel,  maar het aantal mensen op arbeidsleeftijd neemt continu toe.

In het Brussels en het Waals Gewest ligt het aandeel werkenden onder de 15-64-jarigen een flink stuk lager: respectievelijk 59,76% en 62,57% is er aan de slag. Volgens de prognoses van Steunpunt Werk zit er de komende jaren wel een lichte stijging in, maar is er van een inhaalslag geen sprake. Daar zit nog behoorlijk wat reserve.

Rector Luc Sels ziet voor het Vlaamse gewest grosso modo vier groepen met een potentiële arbeidsreserve:

  1. Actieve werklozen (3,5% van de bevolking 20-64 jaar),
  2. Latente arbeidsreserve (1,5%):  hier is veel activering nodig,
  3. Inzetbaren: mensen die tijdelijk niet beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt (1,5%). Bijvoorbeeld omdat ze geen betaalbare kinderopvang vinden,
  4. Deeltijds werkenden die liever meer uren aan de slag zouden gaan (3,1%).

De arbeidsmarkt in een notendop

  • Krap, krapper, krapst
  • De ene deelmarkt is de andere niet
  • Het onbenut potentieel is groot
  • Het potentieel benutten is lastig
  • Onze arbeidsmarkt is (te) begrensd
  • De robot is een partner, geen bedreiging
  • Kwalificatieveroudering is een sociaal risico
  • Maatwerk in de arbeidsvoorziening.

Welke competenties hebben we echt nodig?

Het Vlaams Gewest kent niet enkel een tekort op de arbeidsmarkt, er is nog een verzwarende factor: de kwalitatieve mismatch. De gevraagde profielen verschillen van de aangeboden profielen. Organisaties zoeken andere diploma’s, competenties en attitudes dan vroeger. Dat vraagt tijd aan aanbodskant om zich hieraan aan te passen.

“Het aandeel laaggeschoolde jobs zal de komende jaren ongeveer gelijk blijven. Jobs die geautomatiseerd kunnen worden, die zijn dat al. De middengekwalificeerde jobs (bijv. commerciële functies, verkoop, geschoolde bouwvakker) daarentegen nemen steeds verder af terwijl de hooggeschoolde jobs de omgekeerde beweging maken.

Van de hele digitaliseringsgolf verwacht prof. Luc Sels geen grote schokgolven. “De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Recruitment analytics'.
Publicatiedatum: 17/05/2018 - 07:14
Auteur: Katleen Weytjens

Arbeidsmarkt & -beleid

28/05/20 - 07:12 Minder vliegen, minder jobs?30/04/20 - 07:40 Werknemers willen momenteel niet veranderen van job30/04/20 - 07:28 Uitzendactiviteit valt met bijna helft terug27/04/20 - 10:35 2 op 3 bedrijven blijven aanwerven12/03/20 - 07:10 Hoe maak je als werkgever werken duurzaam?12/03/20 - 07:01 Autonomie en flexibiliteit, alstublieft!05/03/20 - 07:33 Levenslang leren is vooral zaak van hogeropgeleide werkenden20/02/20 - 09:42 Acht op tien Vlamingen werken om iets te betekenen voor de maatschappij20/02/20 - 07:33 Waar genieten werknemers het langst van hun pensioen?13/02/20 - 06:34 VDAB telt 188 knelpuntberoepen in Vlaanderen

HRM

28/05/20 - 07:35 Dubbel vakantiegeld is er, nu de vakantie nog14/05/20 - 06:45 Er is weer tijd voor opleiding14/05/20 - 06:42 Relance: focus op mentaal welzijn van je werknemers14/05/20 - 06:08 Hoe schakel ik jobstudenten in bij de heropstart?30/04/20 - 07:25 Werknemers zijn angstig en gespannen, maar evenzeer alert, vastberaden en energiek16/04/20 - 11:28 Personeel ter beschikking stellen is expertenwerk16/04/20 - 07:25 Arbeidstekort of arbeidsoverschot? Werknemers delen brengt opnieuw evenwicht07/04/20 - 14:17 Digitaal sporten spijkert werkvaardigheden van jongeren bij02/04/20 - 06:44 Talentontwikkeling vanop afstand02/04/20 - 06:35 Coaches helpen zorgverleners met gratis ondersteuning

Leiderschap

14/05/20 - 06:39 Mag ik nog de lift nemen?16/04/20 - 08:53 Ruim 2 op de 3 collega’s zijn ook vrienden12/03/20 - 07:01 Wil je digitale transformatie? Zorg dan voor leiderschap25/02/20 - 09:12 Caroline Pauwels (VUB) is CSR Professional of the Year 201905/02/20 - 21:42 Dikke maatjes met je baas?23/01/20 - 14:52 Ondernemend gedrag kan je leren23/01/20 - 13:10 Wie wordt CSR Professional of the Year 2019?23/01/20 - 11:30 Finalist CSR Professional of the Year 2019: Greet Vanderheyden23/01/20 - 11:27 Finalist CSR Professional of the Year 2019: Robin Bruninx23/01/20 - 11:18 Finalist CSR Professional of the Year 2019: Caroline Pauwels

Juridisch

30/01/20 - 10:30 Onbeperkt verlof geven, mag dat?23/01/20 - 14:49 Zal technologie de HR-wereld veranderen?12/12/19 - 06:58 Moet je altijd een eindejaarspremie betalen?28/11/19 - 06:27 Neem alle vakantiedagen op!14/11/19 - 06:42 Ben je écht ziek of gespeeld?07/11/19 - 06:47 Leren en werken? Wat zeggen de regionale regeerakkoorden24/10/19 - 07:00 Werkzekerheidsclausule: is ontslag nog mogelijk?10/10/19 - 07:10 Voer geen HR-beleid voor externe medewerkers10/10/19 - 07:09 HR en de vrees voor discriminatie03/10/19 - 06:49 Procedure voor sociale verkiezingen te lang?

Blog

28/05/20 - 06:39 Waarom inzetten op gelijk loon voor mannen en vrouwen niet genoeg is16/01/20 - 06:32 Waarom op de toppen van je tenen staan, pijn doet05/12/19 - 06:24 Van mentor of coach naar bron van inspiratie en energie03/10/19 - 06:45 Hoe leg je de basis voor een ideale werkomgeving voor data scientists?16/05/19 - 08:38 Wat bedrijven kunnen leren van Ajax02/05/19 - 06:24 Jobads en headhunters, maak plaats voor de eigen medewerker!11/04/19 - 06:46 Zijn genderquota dan toch nodig?28/02/19 - 06:54 Succes hebben én gelukkig zijn20/02/19 - 16:29 Ecologie zit ook in werksystemen06/02/19 - 06:36 Roderen op 35 en pieken op 55 jaar

Jobhop

28/05/20 - 06:36 Jobhop: Géraldine Van Ael28/05/20 - 06:35 Jobhop: Tom Verstraeten28/05/20 - 06:31 Jobhop: Kimberley Huygen14/05/20 - 06:38 Jobhop: Katrien Costermans14/05/20 - 06:33 Jobhop: Katrin Naert14/05/20 - 06:31 Jobhop: Katrien Schrever30/04/20 - 07:33 Jobhop: Katrien Naert30/04/20 - 07:30 Jobhop: Geert Staelens30/04/20 - 06:29 Jobhop: Iris Masselin16/04/20 - 11:40 Jobhop: Tim De Winne

Events

15/04/20 - 15:19 PMC-webinar: Arbeidsmarkt tijdens en na covid-19-periode05/03/20 - 11:40 HR Gala05/03/20 - 11:38 Integraal Talentbeheer01/12/19 - 10:35 Creëren we duurzame jobs tegen 2030?03/09/19 - 13:44 2030: a Work Space Odyssey met Fons Leroy05/06/19 - 12:31 COME IN Award05/06/19 - 12:05 Trainingsprogramma 'HR voor vluchtelingen'22/05/19 - 16:13 Trainingsprogramma 'HR voor vluchtelingen' (gratis)20/03/19 - 10:51 HRPro.be Digital Day05/02/19 - 16:53 HR Gala 2019

Dossiers

09/01/20 - 05:14 HR GETOETST12/12/19 - 06:45 DOSSIER: Individualiseren07/11/19 - 06:37 Human Capital in een tijd van contradicties17/10/19 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk05/09/19 - 06:43 Digitalisering & HR20/03/19 - 22:15 DOSSIER Creatief met talent in tijden van arbeidskrapte07/03/19 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld21/02/19 - 16:26 CSR is een trend, geen hype06/12/18 - 08:32 Dossier Matching & rematching06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?